Alyuvar Ãœretimi

Alyuvar Ãœretimi

Alyuvarlar kırmızı kemik iliğinde üretilir.

Kırmızı ilik (veya miyeloid ilik), süngerimsi kemikte bulunur. Alyuvar, akyuvar ve trombositler burada üretilir.Myeloid dokudan zengindir.

Alyuvar Ãœretimi ve GeliÅŸimi

Alyuvarların üretimi annede fetal gelişimin 8. haftasın­da karaciğer ve dalakta başlar ve 5. aya kadar sürer. Gebeliğin 3. ayından itibaren oluşmaya başlayan ke-mikiliği, 5 aydan itibaren kan yapma görevini üstlenir ve yaşam boyu devam eder. Yetişkin bir insanda kan, en çok yassı ve kısa kemiklerin iliğinde yapılır (Şekil-1.48). Kırmızı kemik iliği, gençlik döneminde kırmızıdır ve alyuvar yapımına katılır; yaşlılık döneminde ise yağlamr, sarımsı bir renk alır (sarı kemik iliği) ve artık alyuvar yapımına katılmaz. Vücut fazla miktarda kan kaybederse sarı kemik iliği kırmızı kemik iliğine dönüşerek alyuvar yapımına yeniden katılır.Alyuvarlar kırmızı kemik iliğinde bulunan eritroblast-îardan oluşur. İlk oluşan hücreler çekirdekli, fakat he-moglobinsizdir. Bu hücreler bölünerek sayılarını artırır. Bu esnada çekirdek, mitokondri, sentrozom, endoplazmik retikulum gibi organlarını dışarı atarak iki yüzeyi çökük bir disk şeklini alır (Resim-1.5). Bu çöküntü onlara hem kılcal damarlardan geçiş kolaylığı sağlar, hem de yüzey artışından dolayı oksijen bağla­ma kapasitesini artırır. Yine bu çökme sonucu alyuvar zarlarının yüzeyi artar. Sonuçta oksijen ve karbon­dioksit taşıma kapasitesi yükselmiş olur. Böylece ol­gunlaşmış alyuvarlar ortaya çıkar. Bu hücreler, mi-tokondrileri olmadığı için oksijenli solunum yapmaz, gerekli enerjiyi glikolizle sağlar.
Hemoglobinin demir taşıyan porfirin kısmı mitokond-ride (hem), globin (protein) kısmı ise ribozomlarda sentezlenir.
Alyuvar yapımında en etkili vitamin B-12 vitaminidir. Bu vitamin kan yapan hücrelerin aktif hale geçmesini sağlar. Bu vitamininin sentezi, özellikle geviş getiren hayvanların işkembelerinde bakteriler tarafından, kobalt kullanmak suretiyle sentezlenir. Kobalttan yok­sun çayırlarda beslenenlerde bu nedenle kansızlık (ane­mi) görülür. Ayrıca B& vitamini hem sentezinde, B2 vi­tamini de kemik iliği oluşumunda etkilidir.
Alyuvarlar kan dolaşımına girdikten sonra, en çok 128 gün yaşayabilir. Hücre organellerinin büyük çoğunluğunu daha önce yitirdiği için çoğalamaz ve yenilenemez. Özellikle dalak, karaciğer, lenf düğüm­leri, ve kırmızı kemik iliğinin kan damarlarındaki retikula-endotel sistem, yaşlı alyuvarların yıkım yeridir. Fagositler alyuvarları parçalar, sonuçta açığa çıkan demir molekülleri ayrılarak dalakta ve kırmızı kemik iliğinde depolanarak yeniden alyuvar yapımın­da kullanılır. Hem’in porfirin kısmı ise sarı renkli bir pigment olan bilurubin’e çevrilerek karaciğere taşımr, buradan da safraya geçer; bu madde bağırsaktaki bak­teriler tarafından değiştirilerek dışkıya renk verir.
Donma ve çözünme, yüksek sıcaklık, yoğun tuz, alkol, eter, benzen ve yılan zehiri gibi maddeler alyu­varları eriterek hemoüze neden olurlar.